Odsjek za romanistiku

O Odsjeku

Rimska civilizacija ostavila je direktan trag na prostoru Bosne i Hercegovine posredstvom epigrafskih spomenika na latinskom jeziku nastalih na području naseljenom ilirskim narodima. Ti spomenici danas čine jedan od značajnijih predmeta arheoloških i historijskih istraživanja na širem području Balkana, a nerijetko su predmet i poredbenopovijesne lingvistike i komparativne mitologije. Romanske kulture, kao nasljednice te civilizacije, istovremeno su temelj i važan okvir modernog evropskog mišljenja te se tiču i našeg podneblja, kao dijela jedinstvenog prostora Mediterana sa zajedničkim naslijeđem klasične civilizacije. No, ne treba zaboraviti da su romanski jezici i kulture prisutni diljem planete: od Južne i Srednje Amerike do Kanade, Afrike, Antila i Polinezije.

Stoga, imajući sve ovo u vidu, studij romanistike i latinske filologije na Filozofskom fakultetu u Sarajevu pruža velike mogućnosti izbora i usmjerenja. Nastavni predmeti temelje se na komparativnom, teorijskom i historijskom proučavanju klasičnih i romanskih jezika, lingvistike, književnosti i kulture, kao i djelâ velikih umjetnika te ideja angažiranih i slobodnih mislilaca i boraca za slobodu, jednakost i progres.

Odsjek za romanistiku osnovan je 1950. godine, kada i Filozofski fakultet. Danas ga čine: Katedra za francuski jezik, Katedra za francusku književnost, Katedra za italijanski jezik i književnost, Katedra za latinski jezik i rimsku književnost te Katedra za španski jezik. Nastavni program Odsjeka za romanistiku na I ciklusu studija (BA) obuhvata osnovne studijske grupe: francuski jezik i književnost, italijanski jezik i književnost, latinski jezik i rimska književnost te kombinacije između tih grupa, kao i kombinacije s drugim studijskim grupama na Filozofskom fakultetu. Na studijskoj grupi francuski jezik i književnost, tokom I ciklusa studija, izučava se i španski jezik kao drugi romanski jezik. Po završetku dodiplomskog studija (BA), studenti posjeduju određenu razinu jezičkog (minimalno B2 nivo) i kulturološkog znanja i kompetencija, što ih osposobljava za nastavnički rad u osnovnim školama, za poslove jezičkog posredovanja u ekonomskim, upravnim i kulturnim ustanovama i razmjenama, za rad u turizmu, medijima, izdavaštvu itd. Nakon sticanja BA diplome, student može nastaviti školovanje na II ciklusu master studija (MA) u trajanju od dvije godine, a potom i doktorsko usavršavanje u sklopu jednog od postojećih doktorskih studija na Filozofskom fakultetu u trajanju od tri godine.

Nastavno osoblje i studenti Odsjeka za romanistiku, od njegova osnivanja, njeguju saradnju s drugim univerzitetima, naročito onima iz romanskih zemalja, u prvom redu Francuske (Pariz IV – Sorbona, Pariz VIII), Italije (Univerzitet u Trstu, Univerzitet u Paviji) i Španije (UAM Madrid, UB Barcelona, UDG Girona), na kojima su mnogi članovi Odsjeka magistrirali i doktorirali, ali i s univerzitetima iz drugih zemalja, pogotovo onima iz regiona. Članovi Odsjeka učestvuju na lokalnim i međunarodnim naučnim skupovima te svoje radove objavljuju u specijaliziranim naučnim časopisima u zemlji i inozemstvu. Odsjek za romanistiku također organizira stručne edukacije kao i naučne skupove.

Dodatnu afirmaciju Odsjek je sticao izborom njegovih članova u različite rukovodne organe fakulteta i Univerziteta (dekani, prodekani, prorektori), u Akademiju nauka Bosne i Hercegovine, na funkciju ambasadora, u status profesora emeritusa, a naročito brojnim gostovanjima (u svojstvu predavača ili lektora) na univerzitetima i uglednim visokim školama u Francuskoj, Španiji, Italiji i drugim zemljama romanskog i neromanskog jezičkog područja.

Doprinos ukupnoj aktivnosti Odsjeka dali su i bibliotekari koji su ovdje radili: Anica Sušić, Smilja Kuzmić, Bosa Sunarić, Jasminka Oluški, Gordana Hadžidamjanović-Išek, Zlata Rimpapa, Vesna Čaušević, Jasna Šebalj, Jasmina Šuvalija, Nadina Grebović Lendo, Vahidin Piralić i Nihada Bećirović Gabeljić.

Od svog osnivanja Odsjek je razvijao plodnu pedagošku i naučnu djelatnost. Taj uspon trajao je do početka Agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu 1992. godine kada dolazi do znatnog osipanja kadrova i rada u otežanim, ratnim uslovima te izmještanja Fakulteta u prostorije Pravnog Fakulteta u Sarajevu. Uprkos svemu tome, Odsjek nije prestajao s radom zahvaljujući, između ostalog, i pomoći Univerziteta Paris 8. U uslovima višestruko otežanog rada tokom Agresije 1992-1995. godine dragocjenu pomoć Odsjeku pružili su  profesori i saradnici sa Univerziteta Paris 8: Pierre Bayard, Jean-Louis Fournel, Christopher Lucken, Christine Ferret, Tiphaine Samoyault te Francuski kulturni centar André Malraux, osnovan 1994. godine u Sarajevu, i njegov direktor Francis Bueb.

KATEDRA ZA FRANCUSKI JEZIK I KATEDRA ZA FRANCUSKU KNJIŽEVNOST

Za osnivanje Katedre za francuski jezik i književnost postojala su dva osnovna razloga: s jedne strane, značajna uloga francuske kulture u historiji modernog svijeta, velika vrijednost francuske književnosti i njene mnogostruke veze sa književnostima sa naših prostora, kao i veliki značaj francuskog jezika u svijetu; s druge strane, pomanjkanje stručnjaka za francuski jezik i književnost u školama, na fakultetima, u naučnim i kulturnim ustanovama.

U godini osnivanja Fakulteta započela je redovna nastava na Katedri za francuski jezik i književnost, jezgri budućeg Odsjeka za romanistiku. Njeni prvi nastavnici bili su istaknuti stručnjaci i pedagozi: Milenko Vidaković (za francuski jezik) i Midhat Šamić (za francusku književnost). U prvo vrijeme su, pored stalno zaposlenih, nastavu izvodili i gostujući nastavnici sa univerziteta u Beogradu i Zagrebu: prof. Miodrag Ibrovac, prof. Nikola Banašević, prof. Anton Polanščak, prof. Vlado Drašković te prof. Vojimir Vinja. Nastavnički kadar postepeno se popunjavao dolaskom novih nastavnika i saradnika: lingviste prof. Henrika Barića (1954), koji je preuzeo nastavu starofrancuskog jezika, lektorice Mauricette Sullerot-Begić (1954), docenta Branka Džakule (1956), koji je preuzeo nastavu novije francuske književnosti, te asistentice Vere Geresdorfer (1958), koja je obavljala nastavu iz starofrancuskog jezika.

Uz nastavnike zaslužne za osnivanje i rad Katedre iz redova talentovanih studenata postepeno se formirao nastavnički kadar: Hanifa Kapidžić-Osmanagić (1958), Nikola Kovač (1961), te nešto kasnije Vesna Čaušević-Kreho, nastavnici francuske književnosti, zatim nastavnici francuskog jezika: Almasa Defterdarević-Muradbegović (1963), Vladimir Osipov (1965), Muhamed Nezirović (1968), nastavnik metodike Vlado Sučić (1971), Fahrudin Kreho (1973) i drugi.

Uspješnom obavljanju nastave iz francuskog jezika značajno su doprinijeli, pored stalnih lektorica Mauricette Sullerot-Begić i Marie-Agnès Faix-Vujić, i ugovorni lektori koji su se smjenjivali: Maurice Jordy, André Argaud, Daniel Simonin, André Ringenbach, Jean-Louis Depierris, Marguerite Vincent-Babić, Jacqueline Georges, Jean Risse, Geneviève Sautel, Jean-Pierre Sautel, Maurice Le Blanc, Jocelyne Hubert, Christian Petr, Michelle Beyssac, Jean-Michel Gras, metodičar Avdo Tanković, Tatjana Jovanović; te oni koji su na Odsjeku radili nakon 1995. godine: Hélène Ducret, Dalibor Tomić, Véronique Beucler, Cécile Derbois, Marie Montaud, Valérie Sombrun i drugi.

U okviru saradnje sa inostranim univerzitetima, u prvom redu onima iz Francuske, na Katedri za francuski jezik i književnost gostovali su ugledni strani profesori, književnici i književni kritičari, kao što su: G. Gougenheim, R. Escarpit, R. de Lage, J. Ehrard, R. Barthes, J. Lefèbre, Ch. Dédéyan, A. Martinet, E. Henriot, M. Blancpain, Claude Simon, E. Roblès, G. Devoto, M. Aubin i drugi.

Zahvaljujući posebnom zalaganju članova Katedre za francuski jezik i Katedre za francusku književnost, Univerzitet u Sarajevu je 2014. godine postao član Univerzitetske Agencije za frankofoniju (AUF). Uspostavljena je i saradnja u okviru Erasmus+ programa razmjene studenata i nastavnog osoblja sa Univerzitetima Artois, Poitiers i Bordeaux Montaigne te dugogodišnjim partnerom, Univerzitetom Paris 8. Aktivnu saradnju Katedra za francuski jezik i Katedra za francusku književnost imaju i sa Ambasadom Republike Francuske te Francuskim institutom. U suradnji sa Univerzitetom Paris 8, članovi katedre su 2014. godine organizirali međunarodni naučni skup “Le Canon littéraire”, te u suradnji sa istim Univerzitetom kao i Univerzitetom Artois, također međunarodni naučni skup “L’Imaginaire de Sarajevo”, na Univerzitetu u Sarajevu – Filozofskom fakultetu 2025. godine. Objavljena su također dva višejezična međunarodna zbornika naučnih radova: Zbornik radova u čast Nikole Kovača i Muhameda Nezirovića / Mélanges en l'honneur de Nikola Kovač et Muhamed Nezirović (2018) te 70 godina Odsjeka za romanistiku : zbornik radova. Sarajevo (2023).

U sklopu Odsjeka je od 2009. do 2020. godine funkcionirala i Radionica frankofonog studentskog teatra, koja je realizirala ukupno osam predstava na francuskom jeziku te ostvarila brojna uspješna gostovanja u zemlji i inostranstvu.

Katedru za francuski jezik trenutno čine nastavnici francuskog jezika: Alma Sokolija, diplomirala 1991. godine Filozofskom fakultetu u Sarajevu na grupi Francuski jezik i književnost i Engleski jezik i književnost, magistrirala (1993) i doktorirala (2001) u Francuskoj na Univerzitetu René Descartes, Paris 5; Lejla Tekešinović, diplomirala na Filozofskom fakultetu u Sarajevu na grupi Francuski jezik i književnost gdje je završila magistarske  (2007) i doktorske studije (2012); Emir Šišić, magistrirao na Univerzitetu u Nantesu (2013) i doktorirao na Univerzitetu u Poitiersu (2021); Bisera Cero, magistrirala na Univerzitetu u Sarajevu i doktorirala na Univerzitetu Bordeaux Montaigne (2024); Dijana Kapetanović, diplomirala na Filozofskom fakultetu u Sarajevu (2002) te magistrirala na Univerzitetu Paris 8 (2004). Nastavnici na Katedri za francusku književnost su: Ivan Radeljković, diplomirao na Odsjeku za romanistiku Filozofskog fakulteta u Sarajevu te magistrirao (2005) i doktorirao (2015) na Univerzitetu Pariz 8 u Francuskoj, trenutno glavni urednik naučnog časopisa Novi izraz; Lejla Osmanović, diplomirala na Odsjeku za romanistiku Filozofskog fakulteta u Sarajevu, magistrirala na Univerzitetu Pariz 8 u Francuskoj, a doktorirala na Filozofskom fakultetu u Sarajevu (2015); te Goran Pirić, diplomirao (2009) na Filozofskom fakultetu u Sarajevu gdje je i magistrirao (2019).

KATEDRA ZA ITALIJANSKI JEZIK I KNJIŽEVNOST

U okviru Odsjeka za romanistiku uvedena je i nastava italijanskog jezika, koju je u početku vodila predavačica Glorija Rabac (1954). Nakon njenog prelaska u Zadar (1960) nastava je na neko vrijeme bila prekinuta. Godine 1968. obnovljen je lektorat italijanskog jezika sa lektorom Giuseppeom Gillardinijem, koga je naslijedila lektorica Sofia Zani (1974-1976). Godine 1976. izabran je asistent za italijanski jezik, Aleksandar Đukić, a za lektora Vittorio Bevilacqua.

S obzirom na potrebe i interese studenata, italijanski jezik s književnošću podignut je 1978. na razinu drugog glavnog predmeta (B), a nastavu je honorarno vršio profesor Filološkog fakulteta u Beogradu dr. Nikša Stipčević, a zatim dr. Mladen Machiedo s Filozofskog fakulteta u Zagrebu. S ciljem formiranja vlastitog nastavnog kadra, tokom 1983. godine angažira se Smaragda Mujagić u svojstvu asistentice za italijansku književnost. U narednim godinama nastavu italijanske književnosti izvodi prof. dr. Tvrtko Kulenović s Odsjeka za komparativnu književnost Filozofskog fakulteta u Sarajevu.

Početkom agresije na Bosnu i Hercegovinu nastava na Katedri za italijanski jezik i književnost je prekinuta i nastavljena 1994. godine izborom Jasmina Džinde u zvanje asistenta.  Napredujući u karijeri, od asistenta do redovnog profesora, Jasmin Džindo je u isto vrijeme razvijao i Katedru za italijanski jezik i književnost: dvogodišnji studij italijanskog jezika podigao je 2006. godine na nivo trogodišnjeg dvopredmetnog studija italijanskog jezika i književnosti koji se mogao studirati u kombinaciji sa francuskim jezikom. Izborom Mirze Mejdanije za asistenta za italijansku književnost 2007. godine stvaraju se uslovi da se 2008. godine pokrene petogodišnji dvopredmetni studij italijanskog jezika i književnosti u kombinaciji sa studijem francuskog jezika i književnosti. Godine 2008. izabrana je i asistentica za italijanski jezik, Nermina Čengić. Zatim je 2011. godine pokrenut i petogodišnji dvopredmetni studij italijanskog jezika i književnosti u kombinaciji sa drugim studijskim grupama Filozofskog fakulteta. Konačno, 2013. godine je pokrenut petogodišnji jednopredmetni studij italijanskog jezika i književnosti. Poslije toga su se Katedri za italijanski jezik i književnost pridružile i asistentice za italijanski jezik, Nerma Kerla i Ana Lalić; asistentica za italijansku književnost Mirela Boloban, te Zana Zečević, lektorica za italijanski jezik. U poslijeratnom periodu angažovani su lektori Marco Noce, Gianluca Paciucci, Daniele Onori, Alice Iannuzzi i Giuseppe Carracchia. Na Katedri za italijanski jezik i književnost su trentuno zaposleni prof. dr. Mirza Mejdanija, prof. dr. Nermina Čengić, doc. dr. Mirela Boloban, doc. dr. Nerma Kerla, doc. dr. Ana Lalić i Zana Zečević, MA.

Po završetku prvog i drugog ciklusa studija, studenti imaju mogućnost nastaviti svoje studiranje i na trećem ciklusu studija, birajući između doktorskog studija iz književnosti i onoga iz lingvistike. Na sva tri ciklusa studija studentima se nudi mogućnost boravka u Italiji i drugim zemljama u okviru Erasmus+ programa, a Italijanska ambasada u Bosni i Hercegovini također periodično nudi stipendije za kraće studijske boravke u Italiji.

KATEDRA ZA LATINSKI JEZIK I KNJIŽEVNOST

U okviru Odsjeka za romanske jezike i književnosti od početka njegova rada djeluje i Katedra za latinski jezik i rimsku književnost. Nastavu je započeo docent Petar Pejčinović, kojemu se uskoro pridružio i honorarni docent Matija Lopac. Od 1951. godine na Katedri je angažiran i prof. Ahmed Tuzlić, najprije na Odsjeku za povijest, a kasnije na ovom Odsjeku. Godine 1958. na Katedru je, u svojstvu asistenta, primljen Željko Puratić, a 1971. godine kao stručni suradnik dolazi i Šimun Šonje. Godine 1977. Katedra dobiva asistenta, kasnije docenta, Pavla Knezovića, koji 1991. seli u Zagreb. Uspješnom izvođenju nastave iz latinskoga jezika pridonijeli su i vanjski suradnici Zlata Bukvić i Husein Lojo.

Pored redovne pedagoške djelatnosti, članovi ove Katedre usmjeravali su svoja istraživanja prema bosanskom latinitetu, komparativnim studijama i prevođenju tekstova latinskih pisaca.

Tijekom rata (1992–1995) Katedra za latinski jezik i književnost prestala je s radom. Nakon dugogodišnjeg prekida (od 1992. godine zbog rata u Bosni i Hercegovini), Katedra za latinski jezik i rimsku književnost započela je s radom u akademskoj godini 2012/2013., kada su na njoj počela raditi dva djelatnika (klasična filologa): dr. Drago Župarić i asistentica Dijana Beljan. Tako je akademske 2012. godine upisana prva generacija studenata dodiplomskog studija.

Godine 2017. prva generacija studenata završila je svoj petogodišnji studij (master) latinskoga jezika i rimske književnosti. Početkom 2018. godine na Katedri počinje raditi i asistentica Seada Brkan.

Katedra je u različitim razdobljima ostvarivala suradnju s gostujućim nastavnicima i suradnicima s drugih sveučilišta, čime je osnaživala nastavni proces i kontinuitet izvođenja nastave. U tom kontekstu posebno se ističe angažman gostujuće profesorice dr. Nade Bulić sa Sveučilišta u Zadru, čiji je doprinos bio značajan za realizaciju nastavnog programa u akademskoj godini 2013./2014., kao i asistentice Marije Mariole Glavan, danas docentice na Sveučilištu u Zadru, koja je sudjelovala u izvođenju nastave u akademskim godinama 2014/2015 i 2015/2016. Katedra je također imala važnu podršku profesorice Sanje Ljubišić s Univerziteta u Banjoj Luci, koja je kao gostujući nastavnik aktivno sudjelovala u nastavi i doprinosila njezinu razvoju i stabilizaciji u razdoblju od 2016. do 2021. godine.

Danas Katedru za latinski jezik i rimsku književnost čine tri člana: izvanredni profesor dr. Drago Župarić te dvije nastavnice u zvanju docenta, dr. Dijana Beljan Šehić i dr. Seada Brkan.

Nastavno-znanstveni rad članova Katedre obuhvaća širok spektar područja klasične filologije, uključujući latinski i grčki jezik, rimsko i grčko književno naslijeđe, mikensku filologiju i mikenski grčki jezik, patristiku, povijesnu lingvistiku, recepciju antičke baštine te suvremene lingvističke pristupe proučavanju latinskog jezika. Takva usmjerenost omogućuje povezivanje tradicionalnih filoloških disciplina sa suvremenim teorijskim i metodološkim pristupima. Poseban dio djelovanja Katedre usmjeren je na proučavanje i interpretaciju bosanskohercegovačke povijesne i kulturne baštine, s naglaskom na latinske izvore srednjovjekovne Bosne, uključujući prijevode i obradu srednjovjekovnih tekstova te kritička izdanja povijesnih izvora poput Codex diplomaticus regni Bosnae.

Katedra njeguje interdisciplinarnu suradnju unutar Sveučilišta u Sarajevu, kroz uključivanje latinskoga jezika u nastavu drugih studijskih programa, čime se naglašava njegova uloga u razumijevanju pravne, povijesne i humanističke terminologije. Nastava latinskoga jezika izvodi se i za potrebe drugih fakulteta, čime Katedra doprinosi povezivanju klasične filologije s drugim znanstvenim disciplinama. Također, nastava grčkoga jezika čini sastavni dio studija latinskoga jezika i rimske književnosti, a izvodi se i za potrebe drugih odsjeka i katedri Filozofskog fakulteta, čime Katedra doprinosi očuvanju i afirmaciji klasičnih jezika u visokom obrazovanju.

KATEDRA ZA ŠPANSKI JEZIK

Imajući u vidu činjenicu da je španski jezik drugi svjetski jezik po broju nativnih govornika, a treći po ukupnom broju govornika u svijetu, kao i činjenicu da ga kao strani jezik jezik izučavaju milioni studenata širom svijeta, 1978/79. godine formirana je Katedra za španski jezik pri Odsjeku za romanistiku. Za uvođenje nastave španskog jezika zaslužan je prof. dr. Muhamed Nezirović. U decembru 1978. izabrana je asistentica za španski jezik, Alica Pšorn-Knezović. U obavljanju nastave izuzetno važnu ulogu imaju španske lektorice i lektori (Isabel Santos Gargallo, Pilar Gil Ganovas, Pilar Dolado, Jose Daniel Espejo Balanza, Sonia Torres Rubio, Sara Antequera, Isabel Ibarra Garcia, Vanessa Ruiz Torres, Isabel Leal, Míriam Domínguez Requena, Guillermo Velasco, Carlota Abad Asín, Claudia Rivas), koji su putem Ambasade kraljevine Španije na Odsjeku za romaistiku uposleni od 1989. godine, sa izuzetkom perioda agresije na državu Bosnu i Hercegovinu.

U aprilu 2004. izabrana je asistentica za španski jezik, Edina Spahić, koja je diplomirala španski jezik i književnost na Filološkom fakultetu Univerziteta u Gironi, Kraljevina Španija, a potom je na španskim univerzitetima Universidad Autónoma UAM i Universidad Complutense UCM u Madridu magistrirala i doktorirala na temama iz španske lingvistikve.

Katedra za španski jezik ima veoma aktivnu saradnju sa nekoliko evropskih univerziteta u sklopu Erasmus programa razmjene studenata i nastavnika (UAM Madrid, UGR Granada, UJA Jaén, UB Barcelona,). U proteklih dvadeset godina Katedra za španski jezik ostvarila je bilateralnu suradnju u vidu različitih projekata sa hispansitikama na nekoliko univerziteta u Evropi (UniTS u Trstu, Ca Foscari u Venecija, UCM Madrid, Univerzitet u Heidelbergu, Univerzitet Bordeaux Montaigne u Bordou, Sveučilište u Zagrebu). Profesori sa ovih univerziteta su u više navrata održavali gostujuća predavanja na Odsjeku za romanistiku. Katedra za španski jezik u suradnji sa Katedrom za hispanistiku Univerziteta u Trstu već dugi niz godina radi na očuvanju jevrejsko-španskog jezika i kulture, organizira znastvene skupove na kojima su učestvovali neki od najeminentnijih sefardista.

Za razvoj Katedre zaslužna je i Ambasada Kraljevine Španije koja, preko svoje državne Agencije AECI za kooperaciju i suradnju, od početka postojanja Katedre za španski jezik vrši izbor lektora i lektorica, te podržava nastavu iz španskog jezika i na druge načine, kao npr. bogaćenjem bibliotečkog fonda, organiziranjem kulturnih događaja i predavanja, a tokom deset godina (2010 – 2020) učestvovala je i u organiziranju seminara za profesore španskog jezika i književnosti na kojima su učešće uzeli hispanisti iz cijeloga svijeta.

Španski jezik se na Odsjeku za romanistiku, na studijskoj grupi francuski jezik i književnost, izučava kao drugi romanski jezik, ali se nudi i kao izborni predmet na svim odsjecima Filozofskog fakulteta. S obzirom da je interes za izučavanje španskog jezika svake godine u porastu, Katedra za španski jezik ima za cilj da u narednom periodu izučavanje španskog jezika i knjiženosti pozicionira na višu razinu kao bi na taj način išla u korak sa hispanistikama u regionu, te osigurala kontinuirano izučavanje jednog od tri najveća svjetska jezika.